Miłorząb dwuklapowy

Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba) często spotykany jest także pod nazwą miłorząb chiński lub miłorząb japoński. Ta druga nazwa jest myląca, ponieważ gatunek pochodzi z Chin i naturalnie nie występuje na terenach Japonii. Powszechnie był tam jednak uprawiany od wielu wieków i to z Japonii miłorząb został sprowadzony do Europy.  

Jak wygląda miłorząb dwuklapowy?

Jest to wyprostowane drzew o wyraźnym, prostym pniu i regularnej, ale luźnej koronie. Rośnie dość wolno, ale jest długowieczny, więc docelowo może osiągać nawet 40 m wysokości.
Miłorząb dwuklapowy należy do roślin nagozalążkowych, tak jak rośliny iglaste. Jego liście jednak nie przypominają igieł, ponieważ mają szeroką blaszkę oraz opadają na zimę.
Miłorząb dwuklapowy jest gatunkiem reliktowym tj. posiada cechy typowe dla roślin rosnących w poprzednich epokach geologicznych. Z tego też powodu bywa nazywany “żywą skamieliną”.

Jakie liście ma miłorząb dwuklapowy?

Liście miłorzębu są zielone, mają długi ogonek i wachlarzowaty kształt. Na środku blaszki liściowej często występuje wcięcie, dzielące blaszkę na dwie, symetryczne części. Tej cesze miłorząb zawdzięcza swoją nazwę gatunkową: dwuklapowy. Jesienią liście miłorzębu przebarwiają się na jaskrawy, żótły kolor.
U odmian liście mogą mieć inny kształt i kolor niż u gatunku.
Liście miłorzębu dwuklapowego (łac. Ginkgo biloba folium) wykorzystywane są stosowane w medycynie ludowej do poprawy działania układu nerwowego i układu krążenia. Ekstrakt liści miłorzębu można znaleźć w wielu współczesnych suplementach diety zalecanych na poprawę pamięci i koncentracji. 

Jak kwitnie miłorząb?

Kwiaty miłorzębu są niepozorne i nie mają znaczenia dekoracyjnego. Kwiaty żeńskie występują na egzemplarzach żeńskich, a kwiaty męskie - na drzewach o płci męskiej. Żeńskie kwiaty mają postać nagich zalążków umieszczonych zwykle po 2 na długiej szypułce. Kwiaty męskie to niewielkie, żółte kotki.

Jak owocuje miłorząb?

Miłorząb, jako roślina nagonasienna, nie wytwarza typowych owoców, ale wytwarzane przez niego nasiona pokryte są mięsistą osnówką, zatem wyglądem przypominają owoce i dla uproszczenia tak bywają nazywane. 
Nasiona są wytwarzane tylko na egzemplarzach żeńskich w towarzystwie egzemplarza męskiego, który dostarcza pyłek.
"Owoce" miłorzębu mają kulisty kształt i przypominają śliwkę, zwykle występują pojedynczo na szypułce. Rozkładające się owoce wydzielają bardzo nieprzyjemny zapach przypominający woń zjełczałego masła. Z tego powodu w ogrodach znacznie chętniej sadzone są odmiany męskie. 

Popularne odmiany miłorzębu 

Miłorząb występuje w wielu odmianach, które znacznie różnią się od gatunku. Szczególnie popularne są odmiany karłowe, o pokroju kulistym, które nadają się do małych ogrodów, skalniaków i do uprawy w pojemnikach. Odmiany mogą się także wyróżniać zabarwieniem liści oraz pokrojem (kolumnowy, płaczący).
Miłorząb dwuklapowy jest gatunkiem dwupiennym, tzn. na danym drzewie występują albo wyłącznie kwiaty męskie (egzemplarz męski), albo tylko kwiaty żeńskie, z których mogą powstawać owoce (egzemplarze żeńskie). Rozmnażane wegetatywnie (przez szczepienie) odmiany także są męskie lub żeńskie tzn. że wszystkie egzemplarze w ramach jednej odmiany mają tę samą płeć. 

• Miłorząb dwuklapowy ‘Mariken’ - karłowa odmiana o płaskokulistym pokroju, często szczepiona na wyższym pniu
• Miłorząb dwuklapowy ‘Anny’s Dwarf’ - odmiana karłowa o przewisających pędach i głęboko powcinanych liściach. Odmiana żeńska, owocująca
• Miłorząb dwuklapowy ‘Chotek’ - wyróżnia się wyraźną heterofilią tj. występowaniem liści o zróżnicowanej budowie. Pokrój zwarty, ale nieregularny
• Miłorząb dwuklapowy ‘Menhir’ - odmiana kolumnowa
• Miłorząb kolumnowy ‘Troll’ - pokrój krzaczasty, nieregularny. Dorasta do 1 m wysokości
• Miłorząb dwuklapowy ‘Władysław Łokietek’ - odmiana o bardzo wolnym wzroście i wzniesionym, krzaczastym pokroju
• Miłorząb dwuklapowy ‘Tubifolia’ - wyróżnia się liśćmi, które początkowo zwijają się w rulon
• Miłorząb dwuklapowy ‘Kazimierz Wielki’ - odmiana o pokroju płaczącym i wyjątkowo dużych, szerokich liściach
• Miłorząb japoński ‘Mutant Weeper’ - bardzo oryginalnie rosnąca odmiana, o nieregularnie, nieprzewidywalnie rosnących pędach i dużym zróżnicowaniu liści: od szerokiej blaszki liściowej, aż po liście zredukowane prawie wyłącznie do nerwu głównego.

Występowanie miłorzębu dwuklapowego

Miłorząb naturalnie występuje jedynie na nielicznych stanowiskach w Chinach, w terenach górskich. Jest endemitem i w naturze jest zagrożony wyginięciem. 
W uprawie miłorząb jest bardzo popularny; zarówno gatunek jak i jego odmiany są powszechnie uprawiane w Azji, Europie i Ameryce. Można natknąć się na niego w zabytkowych parkach i ogrodach, a także we współczesnych parkach, ogródkach przydomowych i na miejskich osiedlach.

Wymagania uprawowe miłorzębu dwuklapowego

Gatunek charakteryzuje się niskimi wymaganiami oraz łatwością uprawy. Będzie dobrze rosnąć nawet nawet pod okiem początkującego ogrodnika. Miłorząb jest mrozoodporny i nie wymaga zabezpieczenia na zimę.

Jaka ziemia dla miłorzębu?

Najlepsza dla miłorzębu jest gleba przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna, żyzna, o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym, raczej zwarta niż bardzo lekka. Miłorząb bardzo dobrze znosi suszę, nie toleruje natomiast stanowiska podmokłego i stojącej wody. 

Jakie stanowisko jest najlepsze dla miłorzębu?

Wymagane jest pełne słońce lub jasny półcień. Miłorząb źle rośnie w cieniu, więc nie należy go sadzić przy północnej ścianie, pod okapem gęstych drzew ani na balkonach o wystawie północnej. 

Jak szybko rośnie miłorząb?

Tempo wzrostu miłorzębu jest wolne, drzewo rośnie powoli. Jedynie wyjątkowo, w sprzyjających warunkach i w niektóre lata młode okazy mogą przyrastać o 50-100 cm, ale z wiekiem długość przyrostów się zmniejsza. 
Miłorząb rośnie powoli, za to jest drzewem długowiecznym, z łatwością dożywa setek lat, a niektóre egzemplarze mogą żyć nawet dłużej niż 1000 lat. 
Szybkość wzrostu odmian miłorzębu jest inna niż u gatunku, zwykle jeszcze niższa. Karłowe odmiany zwiększają swoją wysokość o zaledwie kilka centymetrów w ciągu roku.

Sadzenie miłorzębu dwuklapowego

Termin i sposób sadzenia zależy od rodzaju sadzonki. Sadzonki z odkrytym korzeniem czyli bez bryły korzeniowej można sadzić tylko w okresie bezlistnym. 

Gdzie posadzić miłorząb?

Najlepszym miejscem dla miłorzębu jest stanowisko słoneczne. Miłorząb dobrze czuje się przy południowej lub zachodniej ścianie budynku, z powodzeniem może także rosnąć na otwartej przestrzeni. Należy unikać sadzenia miłorzębu w miejscu zacienionym. 

Kiedy sadzi się miłorząb?

Miłorząb w szkółkach najczęściej oferowany jest w pojemnikach. Sadzonki miłorzębu z doniczek można sadzić o dowolnej porze roku z wyjątkiem okresu, kiedy ziemia jest zamarznięta. W ostatnich latach, kiedy nie występują mroźne zimy, miłorząb można sadzić niemal przez cały rok. 
Najlepszym terminem do przesadzania miłorzębu na inne miejsce lub sadzenia sadzonek kupionych bez bryły (z tzw. odkrytym korzeniem) jest wczesna wiosna oraz jesień. Rośliny są wtedy w stanie spoczynku i bez liści i najlepiej znoszą przesadzanie. Sadzenie roślin z odkrytym korzeniem w czasie, gdy pędy są ulistnione, jest niewskazane i rzadko daje dobre rezultaty. 

Jak sadzić miłorząb?

Sadzenie miłorzębu nie wymaga żadnych dodatkowych zabiegów. Aby posadzić miłorząb, należy:

• wykopać dołek o średnicy i głębokości nieco większej niż objętość bryły korzeniowej
• spulchnić dno dołka lub wsypać na dno 2-3 centymetry żyznego podłoża
• wstawić bryłę korzeniową wyjętą z doniczki i ustawić w taki sposób, aby docelowo drzewko było posadzone na taką samą głębokość, na jaką rosło w doniczce (ewentualnie 1-2 cm głębiej)
• w tym momencie warto wstępnie podlać roślinę, aby mieć pewność, że korzenie “złapią kontakt” z podłożem
• ziemią z dołka wypełnić pozostałe przestrzenie, dobrze ją ubijając
• mocno podlać, aby dobrze nawilżyć całą głębokość dołka. 

Uprawa i pielęgnacja miłorzębu

Miłorząb dwuklapowy nie ma specjalnych wymagań i nie potrzebuje wyjątkowej pielęgnacji. Właściwie nie choruje i nie jest atakowany przez szkodniki, nie wymaga więc chemicznej ochrony. Nie wymaga także cięcia. Starsze, dobrze już zaaklimatyzowane na swoim stanowisku drzewo nie wymaga nawet podlewania. 
Młode drzewka, których system korzeniowy nie jest jeszcze dobrze rozwinięty, mogą wymagać podlewania w czasie dłuższej suszy lub upałów. Podlewanie może być także wskazane u odmian karłowych, nie wytwarzających tak głębokich i mocnych korzeni. 

Zastosowanie miłorzębu dwuklapowego

Miłorząb to bardzo wdzięczne i urokliwe drzewo, a do tego mało wymagające, dobrze znoszące warunki miejskie w tym suszę i zasolenie gleby. To sprawia, że może być z powodzeniem sadzony praktycznie w każdej lokalizacji, na terenach miejskich, w parkach i ogrodach przydomowych.
Miłorząb dwuklapowy sprawdzi się jako:

• soliter - na trawniku lub nad rabatą, dający jasny, ażurowy cień
• drzewo alejowe wzdłuż chodników, deptaków i ulic
• w grupach lub kompozycjach - zwłaszcza w dużych parkach i ogrodach
• karłowe odmiany nadają się na rabaty, do ogródków skalnych i jako szpaler, np. wzdłuż podjazdu lub ścieżki
• na balkony i tarasy w uprawie w donicach - odmiany karłowe i miniaturowe
• bonsai - miłorząb jest doskonałym materiałem do formowania bonsai!

Największymi walorami miłorzębu jest strzelisty, luźny pokrój, ciekawy kształt liści oraz bardzo efektowne jesienne przebarwienia. Komponując roślinność do ogrodu warto wykorzystać te atuty miłorzębu. 
Miłorząb, jako drzewo magiczne i o szerokiej symbolice, może także liczyć na specjalne miejsce, w którym zostanie podkreślona jego niezwykłość. 

Najczęstsze pytania dotyczące miłorzębu dwuklapowego:

Czy miłorząb jest drzewem liściastym?

Miłorząb ma liście, które jesienią opadają - jak u większości drzew liściastych. Ze względu na budowę kwiatów należą one jednak do roślin nagonasiennych (nagozalążkowych), tak jak drzewa iglaste. Z tego powodu poprawniej jest je zaliczać do roślin iglastych niż liściastych.

Czy miłorząb zrzuca liście na zimę?

Liście miłorzębu są sezonowe, tzn. ich żywotność ogranicza się do jednego sezonu wegetacyjnego. Jesienią liście opadają. Wcześniej jednak bardzo efektownie przebarwiają się na jaskrawy, żółty kolor i w tym kolorze dość długo pozostają na drzewie. 

Co symbolizuje miłorząb dwuklapowy?

Ze względu na swoją długowieczność i żywotność (miłorząb jest jedyną rośliną, która przetrwała wybuch bomby atomowej, znane są także przypadki odradzania się po zniszczeniu w pożarze), miłorząb jest symbolem witalności i długowieczności. 
W Chinach miłorząb dwuklapowy jest także symbolem płodności i urodzaju. 

Co symbolizuje miłorząb dwuklapowy?

Liście miłorzębu są stosowane w różnych specyfikach poprawiających pamięć i koncentrację. Ich pozytywny wpływ na układ nerwowy, ale także na układ krwionośny zostały potwierdzone w licznych badaniach. 
"Owoce" miłorzębu tj. żółta osnówka otaczająca nasiono jest niejadalna. Dojrzała nieprzyjemnie pachnie. 
Orzechy miłorzębu czyli jego nasiona (a dokładnie jądro znajdujące się w twardej “pestce”) są jadalne i w Chinach są uważane za przysmak. Konieczny jest jednak umiar, ponieważ spożyte w większej ilości są trujące i mogą powodować zatrucia pokarmowe, a nawet objawy neurologiczne. Szczególnie niebezpieczne mogą być dla dzieci oraz osób cierpiących na epilepsję.
Można natknąć się na informację, że dla osoby dorosłej bezpieczna jest ilość 10-40 szt. spożywanych dziennie, ale tylko przez krótki okres.